Một bàn mạt chược mở ra với 144 lá xếp thành nhiều lớp chồng lên nhau, và người mới thường bấm đại hai lá giống nhau ở rìa bàn rồi tự hỏi vì sao mình bí sau bốn mươi nước. Vấn đề không nằm ở trí nhớ. Nó nằm ở chỗ bạn chưa phân biệt được lá nào thật sự được phép ghép.
Cartoon Mahjong và Travel Mahjong Deluxe dùng chung một bộ luật nền: ghép hai lá giống hệt để gỡ khỏi bàn, gỡ sạch là thắng. Chúng khác nhau ở đồ họa và cách bày bàn, nên năm bước sau chạy được trên cả hai bàn mà không cần chỉnh gì.
Bước 0: hiểu vì sao chỉ vài lá được phép ghép
Bộ bài tiêu chuẩn có 144 lá. Ba chất vạn, sách, đồng, mỗi chất chạy từ 1 đến 9, mỗi lá bốn bản, tính ra 108 lá. Thêm 16 lá gió, 12 lá rồng, bốn lá hoa và bốn lá mùa. Một cặp hợp lệ là hai lá giống hệt nhau về hình.
Điều kiện thứ hai là “tự do”, và đây mới là chỗ người mới vấp. Một lá tự do khi không có lá nào đè lên trên nó, đồng thời ít nhất một bên trái hoặc bên phải của nó không bị chặn. Lá bị kẹp giữa hai lá khác thì đứng yên tại chỗ, dù bạn nhìn thấy nó rất rõ và hai lá giống nhau nằm ngay cạnh.
Bước 1: quét bàn theo tầng, không theo hàng
Mắt người mới quét ngang vì đó là cách ta đọc chữ. Bàn mạt chược xếp theo tầng, nên hướng quét đúng là từ lớp trên cùng đổ xuống. Lá ở tầng trên luôn tự do hơn lá ở tầng dưới, và gỡ tầng trên chính là điều kiện để tầng dưới hé ra.
Cách làm: chia bàn thành ba vùng đỉnh, giữa, đáy, xử lý lần lượt từng vùng. Trong mỗi vùng, tìm những cặp mà cả hai lá đều đang tự do. Nếu không có cặp nào như thế, bạn buộc phải gỡ một lá đang chặn lá khác, và đó là lúc chuyển sang bước sau.
Bước 2: ưu tiên lá đang chặn nhiều lá khác
Mỗi lá trên bàn giữ hai vai trò cùng lúc: một quân bài cần được ghép, và một vật cản. Lá nằm trên đỉnh kim tự tháp chặn hai lá bên dưới cộng hai lá hai bên. Lá nằm ở rìa ngoài cùng gần như chẳng chặn ai. Vì thế khi có hai cặp cùng hợp lệ, hãy gỡ cặp mà một trong hai lá đang chặn nhiều lá hơn.
Đây là bước tạo ra khác biệt lớn nhất giữa người thắng và người thua trên cùng một bàn. Nhưng khi bàn còn dưới mười lá, đừng đếm nữa: lúc đó chỉ cần nhìn xem còn cặp nào ghép được không, ưu tiên cặp mở ra lá cuối cùng.
Bước 3: giữ một cặp dự phòng ở rìa
Khi bàn còn nhiều lựa chọn, người chơi hay gỡ sạch mọi cặp nhìn thấy, và đến cuối ván thì không còn nước nào hợp lệ dù bàn vẫn còn tám lá. Trong mạt chược xếp hình, hết nước hợp lệ là thua, không có cơ chế cứu.
Vì vậy hãy chừa lại một cặp lá rìa, đang tự do và không chặn ai. Cặp này không giúp bạn tiến thêm bước nào, nhưng nó giữ cho bàn luôn còn ít nhất một nước đi. Chỉ cần một cặp, đừng giữ ba bốn cặp, vì bàn đầy lá mà không gỡ được gì thì cũng vô nghĩa như bí.
Bước 4: gỡ hoa và mùa sớm, đừng dồn lại
Bốn lá hoa và bốn lá mùa thường nằm rải rác ở rìa hoặc trên cùng. Vì chúng ghép theo nhóm chứ không cần trùng hình, chúng là công cụ mở khóa rẻ nhất trên bàn: mỗi cặp hoa gỡ đi hai vật cản mà không tiêu tốn một cặp số nào.
Quy tắc thực dụng: nếu một lá hoa đang tự do và còn lá hoa khác cũng tự do, ghép ngay, trừ trường hợp một trong hai đang chặn lá quan trọng hơn. Lý do rất đơn giản, cặp hoa luôn có thể ghép theo bốn cách nên không cần dự trữ như cặp số.
Ba thế bài mở đầu dễ thắng nhất
Không phải bàn nào cũng khó như nhau. Với người mới, ba kiểu bày bàn dưới đây cho tỉ lệ hoàn thành cao nhất, vì chúng giữ được nhiều lá tự do trong phần lớn thời gian chơi.
| Thế bài | Đặc điểm bàn | Vì sao dễ | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|---|
| Bàn phẳng | Một tầng, lá xếp kín hình chữ nhật | Chỉ có chặn ngang, không có chặn tầng | Gỡ từ giữa ra thay vì từ rìa vào |
| Kim tự tháp | Nhiều tầng thu nhỏ dần lên đỉnh | Tầng trên ít lá, mở rất nhanh | Gỡ đỉnh quá sớm rồi mất lá tự do |
| Bàn rùa | Lớp giữa dày, rìa mỏng | Rìa là kho dự phòng tự nhiên | Dồn hết nước đi vào phần giữa |
Khi nào cách chơi này không còn đúng
Nếu bàn cho xáo bài không giới hạn hoặc gợi ý miễn phí, toàn bộ tính toán trên thành thừa. Cứ bấm nhanh, bí thì xáo. Cách chơi theo tầng chỉ đáng công khi số lần xáo bị giới hạn và bạn muốn để dành chúng cho đoạn cuối.
Trường hợp khác là bàn có đồng hồ đếm ngược. Quét theo tầng vẫn đúng về logic nhưng chậm; lúc đó hãy chuyển sang quét cặp nhìn thấy và chấp nhận sai số. Còn nếu bạn mở bàn này sau giờ làm chỉ để đầu óc nhẹ đi, mục mẹo hay có vài cách chơi chậm mà vẫn gỡ được bàn.
Ván đầu tiên, đừng đặt mục tiêu thắng. Chọn một bàn phẳng trên Travel Mahjong Deluxe, tự nhủ sẽ gỡ hết mà không dùng gợi ý, và bấm chậm hơn bình thường một nhịp. Nếu qua được bàn đó mà không bị khóa, bạn đã nắm đủ luật để leo lên bàn hai tầng.
Câu hỏi thường gặp
Mạt chược xếp hình có cần đủ 4 người không?
Không. Kiểu mạt chược trên trình duyệt là bài xếp một người, bạn ghép cặp lá giống nhau để gỡ sạch bàn, không có nhà nào chờ bạn đánh. Bốn người chỉ cần khi chơi mạt chược truyền thống bằng bộ bài thật quanh bàn.
Vì sao hai lá giống nhau mà vẫn không ghép được?
Vì một trong hai lá đang bị chặn. Lá phải không bị lá khác đè lên trên và phải trống ít nhất một bên trái hoặc phải. Lá kẹp giữa hai lá khác thì không tự do, dù bạn nhìn thấy rõ hình của nó.
Lá hoa và lá mùa ghép với nhau thế nào?
Bốn lá hoa ghép được theo bất kỳ cặp nào trong nhóm hoa, bốn lá mùa cũng vậy, không cần trùng hình. Chúng thường nằm ở rìa bàn nên rất dễ gỡ, hãy dùng chúng để mở khóa thay vì để dồn đến cuối ván.